 |
||
|
|
|
 |
 |
 |
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
 |
||||
|
|
|
|
|
Billy Strayhorn (1915-1967)
Weinig componisten zijn tijdens hun leven zo onterecht over het hoofd gezien als Billy Strayhorn. Als hij al genoemd werd, dan was het gewoonlijk als een voetnoot bij de glorieuze carrière van die andere zwarte amerikaanse componist, in wiens schaduw hij werkte: Duke Ellington. Hoewel hij doorgaans slechts gezien werd als Ellingtons assistent, was Strayhorn in werkelijkheid een visionair componist en arrangeur, die een belangrijk deel van het repertoire van het orkest van Ellington schreef en arrangeerde.
Strayhorns harmonische en melodische inventiviteit was buitengewoon, net als zijn vaardigheden in orkestratie en in het componeren van vorm, waarbij hij West-Europese klassieke modellen fuseerde met een Amerikaans idioom. Tegelijkertijd was zijn muziek bovenal geworteld in zijn afrikaans-amerikaanse achtergrond. Strayhorns muziek gaf uitdrukking aan een complex gevoelsleven, en veel van zijn stukken spiegelen zijn stille-wateren-diepe-gronden persoonlijkheid.
William Thomas Strayhorn, geboren in Dayton, Ohio, groeide op in Pittsburgh, waar hij al jong piano leerde spelen. Zijn belangstelling voor klassieke pianomuziek, tezamen met een interesse voor kunst en literatuur, waren ongebruikelijk voor iemand die in een van de Steel City’s armste wijken woonde. Van zijn krantenwijk betaalde hij piano- en theorielessen, en op de middelbare school werkte hij zich op tot een van de solisten van het Senior Orchestra, waarmee hij ondermeer pianoconcerten gaf. Na zijn eindexamen drong het geleidelijk tot hem door dat een carrière in de klassieke muziek niet voor zwarte amerikanen was weggelegd, en dus legde hij zich toe op muziek die sociaal wel acceptabel was: theatermuziek en jazz.
Reeds op de middelbare school was hij begonnen met componeren. Een van zijn meest bekende stukken uit die tijd is Lush Life, een doorgecomponeerd lied met een opvallend volwassen tekst voor een tiener. Lush Life liet zien dat Strayhorn het talent bezat “melodie, tekst en harmonie te huwen” zoals zijn latere werkgever Ellington zei, en het gaf een voorproefje van zijn latere werk.
Met zijn trio de Mad Hatters, gebaseerd op Benny Goodmans groep, sloeg Strayhorn vanaf 1937 daadwerkelijk de richting van de jazz in. Zo vond de jazz die hij hoorde op de radio en op de plaat een weg naar zijn eigen spelen en schrijven. Verder arrangeerde hij muziek voor een aantal zogenoemde “territory bands” (orkesten die lokaal actief waren), zodat hij, toen hij zich in 1939 aansloot bij Ellington, een ervaren componist-arrangeur was.
Hoewel zijn taken in eerste instantie onduidelijk waren, was Strayhorn binnen een jaar een volwaardige compagnon van Ellington, die hem verantwoordelijkheid gaf voor de “small units” (groepen uit het orkest die onder een andere naam platen maakten), alsmede voor alle zangarrangementen. Achter de schermen zou Strayhorn als snel, hoewel anoniem, belangrijk bijdragen aan het repertoire. Echter, pas in 1941, toen het orkest Strayhorn-composities als Take the ‘A’ Train, Chelsea Bridge en Raincheck op de plaat zette, kreeg hij bekendheid bij een groter publiek. In de jaren die volgden, voorzag Strayhorn het orkest van talloze composities en arrangementen, en werkte hij met Ellington samen aan filmmuziek, theaterwerken en zogenoemde suites, waaronder Such Sweet Thunder en de Far-East Suite.
Buiten het orkest van Ellington, schreef Strayhorn voor een grote verscheidenheid aan ensembles en gelegenheden. In zijn laatste werken, geschreven terwijl hij aan terminale kanker leed, keerde hij terug naar een meer klassieke stijl. In tegenstelling tot zijn andere stukken, zijn composities als Blood Count en Suite for the Duo gespeend van enige zachtaardigheid: in deze werken lijkt de teleurstelling door te klinken van een componist die te jong stervende was, en die nooit de erkenning had gekregen die hij verdiende.
Pas na zijn vroegtijdige dood bleek hoeveel muziek van Strayhorn onuitgevoerd is gebleven. Honderden composities en arrangementen, vaak van uitzonderlijke kwaliteit, zijn blijven liggen. Het Dutch Jazz Orchestra heeft een keuze daaruit opgenomen op vier CD’s.
© Dutch Jazz Orchestra Billy Strayhorn - Dutch Jazz Orchestra CDs Met dank aan
Gregory and Thelma Morris,
en de staf van The Archives Center, Smithsonian Institution.
Boeken
David Hajdu. Lush Life: A Biography of Billy Strayhorn.
New York: Farrar, Strauss & Giroux, 1996.
Walter van de Leur. Something to Live For: The Music of Billy Strayhorn.
New York: Oxford University Press, 2002.
Bladmuziek
Copyright © 2009, Dutch Jazz Orchestra. All rights reserved.